Trải qua hàng ngàn năm, người Trung Hoa đã phát triển phong cách kiến ​​trúc của riêng mình. Dựa trên các nguyên lý của Đạo giáo và Phật giáo, lối kiến trúc đó toát ra nét trí huệ của người xưa về mối liên hệ mật thiết giữa Trời, Đất và con người. Nhật Bản, Hàn Quốc và hầu hết khu vực châu Á đã sao chép phong cách kiến trúc này cho các công trình của họ.

Tử Cấm Thành, Bắc Kinh. (CC BY-SA 3.0 qua The Epoch Times)
Tử Cấm Thành, Bắc Kinh. (CC BY-SA 3.0 qua The Epoch Times)

Sự hài hòa giữa thiên và địa

“Kinh Dịch: Cuốn sách của sự thay đổi” và những văn bản khác cho rằng người xưa làm mọi việc theo quy luật của Trời, Đất, thiên nhiên, và thời gian trong năm. Triết lý của Đạo giáo dựa trên nhân tố trung tâm mà từ đó sinh ra thiên, địa, nhân.

Nho giáo gắn liền với nguyên tắc hài hòa giữa Trời và Đất. Tự nhiên là một vũ trụ lớn và con người là một tiểu vũ trụ. Là một mô hình thu nhỏ của tự nhiên, một người phải sống và hành động theo quy luật của tự nhiên và vũ trụ.

Kiến trúc Trung Quốc cổ đại thể hiện nguyên tắc giao hòa giữa trời và đất. (Ảnh pixabay.com)
Kiến trúc Trung Quốc cổ đại thể hiện nguyên tắc giao hòa giữa trời và đất. (Ảnh pixabay.com)

Quan điểm truyền thống này được đặt ra cho tất cả các lĩnh vực của đời sống người Hoa, trong đó có kiến ​​trúc. Trên cả vị trí và công dụng, một công trình phải hài hòa với tự nhiên từ trong ra ngoài.

Các kiến ​​trúc sư Trung Quốc đưa các yếu tố của vũ trụ trong mọi cấu trúc thiết kế. Từ các hang động ban sơ và các ngôi nhà đơn giản cho đến các công trình phức tạp, người ta luôn tìm thấy các yếu tố của vũ trụ được lồng vào trong kiến ​​trúc Trung Hoa. Theo một cách rất thiết thực, kiến ​​trúc là một mô hình thu nhỏ của vũ trụ.

Hướng của la bàn

Tất cả các công trình kiến ​​trúc ở Trung Hoa đều sử dụng la bàn để định hướng đông tây nam bắc. Các kiến ​​trúc sư đã sử dụng các biểu đồ mà các nhà chiêm tinh đã chuẩn bị trước. Không giống như các bản đồ ngày nay, bản đồ cổ có phía nam thì ở trên đỉnh, phía bắc ở phía dưới, phía tây bên phải, và phía đông bên trái.

Vị trí của Trung Hoa là ở Bắc bán cầu, nên người dân tin rằng khí hậu dễ ​​chịu đến từ thiên đường, nghĩa là mùa đông ấm áp và những cơn gió mát mùa hè là của các khu vực phía Nam. Vì vậy, phía nam là điểm tham chiếu cho cả công trình.

Tất cả các công trình kiến ​​trúc ở Trung Hoa đều sử dụng la bàn để định hướng đông tây nam bắc. (Ảnh pixabay.com)
Tất cả các công trình kiến ​​trúc ở Trung Hoa đều sử dụng la bàn để định hướng đông tây nam bắc. (Ảnh pixabay.com)

Nói chung, kiến ​​trúc sư thiết kế cách nhiệt cho các bức tường ở phía bắc, phía tây, phía đông, và lối vào ở mặt phía nam. Điều này giúp ngăn ngừa các kiểu thời tiết gây ảnh hưởng đến nhiệt độ trong nhà như gió bấc hoặc các thời tiết bất lợi khác.

Để bảo vệ trước thảm họa thời tiết, tứ linh được đặt trên nóc nhà, như những linh vật bảo vệ bốn phương. Huyền vũ được đặt ở phía bắc, chu tước ở phía nam, bạch hổ ở phía tây, và thanh long ở phía đông.

Ngói Lợp

Những viên ngói đầu tiên được làm bằng đất sét có niên đại khoảng 3000 năm trước.  Về sau, một hỗn hợp gồm cỏ hoàng lan, đất sét và đá vụn được sử dụng phủ lên các mái nhà. Từ xưa ngói được tráng men và chất làm bóng với nhiều sắc độ khác nhau.

Các viên ngói được lợp với nhau bằng đinh và thường được trang trí với các họa tiết động vật hoặc thực vật với ý nghĩa bảo vệ chống lại các thảm họa tự nhiên.

Dougong hoặc các giá đỡ lồng vào nhau là một đặc điểm của tòa nhà truyền thống của Trung Quốc dựa vào gỗ. (Ảnh Shutterstock)
Dougong hoặc các giá đỡ lồng vào nhau là một đặc điểm của tòa nhà truyền thống của Trung Quốc dựa vào gỗ. (Ảnh Shutterstock)

Các thiết kế cụ thể được dành riêng cho nơi ở của hoàng đế, như mái ngói hoàng lưu ly với sắc màu vàng rực rỡ mà ngày nay vẫn có thể nhìn thấy trên các tòa nhà trong Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh; hay như mái ngói thanh lưu ly trên đền Thiên Đàn ở Bắc Kinh với màu xanh dương.

Gỗ: Vật liệu xây dựng chính

Gỗ là vật liệu xây dựng chính được các kiến ​​trúc sư Trung Hoa sử dụng vì có thể dễ dàng khai thác từ nhiều khu rừng ở Trung Quốc. Gỗ là vật liệu xây dựng tự nhiên được ưa chuộng bởi mùi thơm dễ chịu tỏa ra trong nội thất của công trình. Ngoài ra, thớ gỗ và độ bóng của nó mang lại một bầu không khí tự nhiên cho ngôi nhà. Đối với các kiến ​​trúc sư, gỗ là một vật liệu xây dựng sống, có thể thở, hấp thụ và chống hơi ẩm. Nhưng nó cũng có nhược điểm là dễ bắt cháy.

Hệ khung

Các kiến ​​trúc sư Trung Hoa thường sử dụng hệ khung để xây nhà, vì nó mang lại một số lợi thế cho chủ thầu. Trái ngược với cấu trúc đặc chắc (bằng đá), một ngôi nhà với hệ khung gồm có dầm và cột để chịu tải tại một số vị trí nhất định. Phương pháp xây dựng này cho phép thiết kế các không gian có phòng rộng và mở.

Kiến trúc Trung Hoa thực sự hài hòa với cảnh quan và kết nối con người với thế giới và thiên đàng.

Tác giả: Juexiao Zhang 

Biên dịch: Hàn Mặc

Với 22 ngôn ngữ, Epoch Times là một kênh truyền thông Mỹ độc lập theo nguyên tắc Sự Thật và Truyền Thống. Thông qua những bài báo trung thực, cung cấp sự thật và làm sáng tỏ những vấn đề xã hội quan trọng, Epoch Times mong muốn gửi đến Quý độc giả những giá trị nhân văn của sự chính trực, lương thiện, lòng trắc ẩn, hay những bài học quý giá từ lịch sử, đồng thời tôn vinh các giá trị phổ quát của nhân loại.

Rất mong nhận được sự ủng hộ và đồng hành của Quý độc giả thông qua việc chia sẻ, lan tỏa các bài viết đến với cộng đồng. Epoch Times tin rằng đây là cách để chúng ta cùng kiến tạo tương lai, đi tới một đại kỷ nguyên mới huy hoàng và đẹp đẽ hơn.


Mọi ý kiến và đóng góp bài vở, xin vui lòng gửi về: [email protected]