Chạm đến nội tâm: Những điều nghệ thuật truyền thống mang lại cho trái tim.

Tôi thấy mình có lỗi khi tự yêu bản thân. Tôi là một nghệ sĩ và tôi muốn mọi người xem tác phẩm của tôi. Tôi không chỉ muốn mọi người xem tác phẩm của mình mà tôi còn muốn họ yêu thích chúng. Tôi đăng sản phẩm của mình trên mạng xã hội và hy vọng mọi người sẽ bấm nút “like” thật nhiều. Thành thật mà nói, tôi càng nhận được nhiều lượt yêu thích thì sự hài lòng của tôi đối với bản thân càng cao. Vậy những lượt yêu thích ấy và mong muốn của tôi với chúng thực sự có ý nghĩa gì?

 Hội chứng Ái kỷ
Một phần bức tranh “Narcissus” được Caravaggio vẽ từ năm 1598–1599. Tranh sơn dầu trên vải; khổ 43,3 inch x 36,2 inch. Bảo Tàng Nghệ Thuật Cổ Đại Quốc Gia, Rome. (Ảnh: Public Domain)

Narcissus khám phá bản thân

Câu chuyện về Narcissus có thể giải nghĩa một cách sâu sắc về căn bệnh mong muốn được mọi người yêu thích của tôi. Theo cuốn “Metamorphoses” (tiếng Latin, có nghĩa là “Sự biến đổi”) của Ovid, Narcissus là con của một vị thần sông và một tiên nữ. Vẻ tuấn tú của chàng khiến cho bất kỳ ai gặp mặt cũng đều say mê. Khi chào đời, một nhà tiên tri được hỏi liệu Narcissus có thọ mệnh hay không, ông ấy trả lời rằng: “Nếu cậu bé không thấy được chính mình thì được.”

Thật vậy, mọi người đều ngưỡng mộ Narcissus nhưng Narcissus quá kiêu ngạo mà từ chối tình cảm của họ, thậm chí còn tỏ thái độ coi thường. Không thể chịu được phản ứng này của chàng, một người trong số họ đã cầu nguyện rằng: “Xin hãy để chàng ta tự yêu lấy bản thân mình và không thể điều khiển được cảm xúc của bản thân”. Nữ thần quả báo Nemesis đã nghe thấy lời cầu nguyện này.

Một ngày nọ, Narcissus đến một hồ nước yên tĩnh với làn nước trong vắt để nghỉ ngơi. Chàng cúi xuống nhìn dòng nước và muốn uống nước để làm dịu cơn khát. Mặt nước hồ như gương soi phản chiếu vẻ đẹp của chàng và chàng đã yêu chính mình.

Narcissus si mê bản thân đến mức chẳng thiết ăn uống. Chàng chỉ muốn được ôm lấy hình ảnh của của mình và đầy thất vọng vì không thể làm được điều đó. Chàng ngắm nhìn không rời mắt hình ảnh của chính mình cho đến khi kiệt sức mà thốt lên lời cuối cùng: “Than ôi, vô ích, người yêu dấu! … Tạm biệt!”

 Hội chứng Ái kỷ - Bức tranh “Narcissus”
Bức tranh “Narcissus” do Caravaggio vẽ năm 1598 -1599. Tranh sơn dầu trên vải; khổ 43 ¼ inch x 36 inch. Bảo Tàng Nghệ Thuật Cổ Đại Quốc Gia, Rome. (Ảnh: Public Domain)

Bức tranh Narcissus của Caravaggio

Theo trang Caravaggio.org, danh họa Caravaggio đã sử dụng câu chuyện về Narcissus theo phiên bản của Ovid cho bức tranh của mình. Nghệ sĩ trường phái Baroque người Ý này đã miêu tả Narcissus thông qua sự tương phản mạnh mẽ giữa ánh sáng và bóng tối. Độ sáng của hình nổi bật so với bóng tối của phông nền.

Rìa của hồ nước chia bức tranh thành hai phần. Narcissus ngồi ở mép nước và nhìn bóng hình của chính mình một cách khao khát. Tay phải chàng chống đỡ cơ thể trên mặt đất còn tay trái duỗi xuống nước như thể chàng đang muốn nắm lấy bàn tay phản chiếu trong hồ. Đôi tay chàng và đôi tay của cái bóng chạm vào nhau tạo thành một hình bầu dục trong bố cục.

Phải chăng nền của bóng tối là thể hiện thái độ của Narcissus đối với phần còn lại của thế giới? Có phải chàng khát khao bản thân mãnh liệt đến mức quên cả thế giới? Hay là bóng tối của hình nền báo hiệu màn đêm sẽ bao phủ lên chàng bởi chính ham muốn của mình?

Theo tôi thì cả hai giả thiết trên đều đúng. Narcissus quên đi thế giới xung quanh vì chàng chìm đắm trong hình ảnh của bản thân. Chàng đã quên những người yêu thương chàng, gia đình chàng và tất cả sự vật hiện hữu xung quanh. Khao khát bản thân khiến chàng quên đi sự tồn tại của người khác, chàng không hề biết đến nỗi đau, sự chịu đựng, cuộc sống, tình yêu và tiếng cười của họ. Hội chứng ái kỷ của chàng đã không có chỗ cho lòng trắc ẩn.

Còn gì đen tối hơn khi không còn lòng trắc ẩn? Bóng tối bao trùm lấy chàng bởi vì bóng tối phù hợp với bản chất ái kỷ của chàng, một dục vọng chỉ vì bản thân chàng. Thiếu lòng trắc ẩn và yêu bản thân thái quá đã nhấn chìm chàng trong bóng tối và cuối cùng huỷ hoại cuộc sống của chàng: cái chết.

Những lời cuối cùng của chàng cho thấy rằng những nỗ lực yêu bản thân là điều “vô ích” vì chúng không thành. Ở đây còn có một nghĩa khác: Những nỗ lực yêu bản thân mình là vô ích không chỉ vì cuối cùng chàng đã thất bại, mà bởi vì dục vọng này thực chất phản ánh sự phù phiếm của chàng.

Vậy tại sao Caravaggio lại sử dụng hình bầu dục làm bố cục của bức tranh? Cánh tay và hình phản chiếu của Narcissus kết nối tạo nên hình bầu dục có tác dụng liên tục thu hút tầm mắt của người xem vào bố cục. 

Đối với tôi, hình bầu dục này tượng trưng cho quả báo của nữ thần Nemesis triển hiện. Narcissus nhận lại chính những gì chàng đã đối xử với người khác: Chàng được ngưỡng mộ và yêu thương nhưng đáp trả những người yêu mến chàng bằng sự thờ ơ, thậm chí còn khinh bỉ và kiêu ngạo. Sự trừng phạt của nữ thần Nemesis khiến chàng chìm đắm trong tình yêu không thể thoát ra với chính mình. Đó là quả báo của Thiên thượng: “Gieo nhân nào gặp quả ấy”.

Kẻ thù tồi tệ nhất của chính mình

Ngày nay, câu chuyện về Narcissus trong bức tranh của Caravaggio có ý nghĩa gì đối với tôi? Mong muốn được nhiều “like” của tôi có phải là một biểu hiện của bệnh ái kỷ không? Tôi thường tự nhủ: “Mình chỉ đang chia sẻ tác phẩm nghệ thuật trên mạng xã hội để quảng bá cá nhân, bán tranh để nuôi dưỡng gia đình”. Điều này tất nhiên là đúng nhưng nó không phải là toàn bộ sự thật.

Đối với nghệ sĩ truyền thống, tác phẩm nghệ thuật phản ánh giá trị của nghệ sĩ và thể hiện góc nhìn của họ về thế giới. Nó cho thấy những gì nghệ sĩ ngưỡng mộ, khát vọng và giá trị thông qua các biểu tượng có tính truyền đạt cao. Người nghệ sĩ có khả năng khám phá những khía cạnh của bản thân trong mỗi tác phẩm của mình. Khi mọi người thích một tác phẩm nghệ thuật có nghĩa là họ cũng thích nghệ sĩ và những gì nghệ sĩ coi trọng.

Tôi, với tư cách là một nghệ sĩ, luôn phải đối mặt với sự đắm say tác phẩm của mình. Lòng trắc ẩn ở đâu trong việc chia sẻ tác phẩm nghệ thuật với mục đích “câu like”? Có phải tôi chỉ đơn thuần muốn được ngưỡng mộ như một nghệ sĩ? Liệu cách tiếp cận ái kỷ khi chia sẻ tác phẩm nghệ thuật có khiến chúng ta quên một điều rằng những người xem đó cũng là con người không? Hay chỉ là sự lợi dụng người khác để đạt được mục đích thỏa mãn bản thân? Liệu rằng sự tự ngưỡng mộ bản thân này sẽ có hậu quả gì? Tôi sẽ phải gánh chịu điều gì cho việc này?

Các nghệ sĩ thể hiện sự sáng tạo của họ hoặc là để được ngưỡng mộ hoặc là thể khơi gợi những cuộc đối thoại nội tâm của người xem về giá trị ẩn chứa trong các tác phẩm nghệ thuật. Bức tranh của Caravaggio khiến tôi suy ngẫm về giá trị của bản thân với tư cách là một nghệ sĩ và một con người. Vì vậy, hôm nay tôi nghiêm túc tự hỏi: “Tôi đang chia sẻ tác phẩm nghệ thuật cho người khác hay cho chính mình?”

Nghệ thuật có một khả năng phi thường là cho ta thấy những gì ta không thể nhìn thấy để mỗi chúng ta có thể thốt lên rằng: “Điều này có ý nghĩa gì đối với tôi và đối với tất cả những ai nhìn thấy nó?”, “Nó ảnh hưởng thế nào đến quá khứ và tương lai?”, “Nó gợi lên điều gì về trải nghiệm của con người?”. Đây là một số vấn đề tôi sẽ khám phá trong loạt bài Chạm đến nội tâm: Những điều nghệ thuật truyền thống mang lại cho trái tim.

Eric Bess là một nghệ sĩ. Ông hiện đang học Tiến sĩ tại Viện nghiên cứu Tiến sĩ về Nghệ thuật Thị giác (IDSVA).

Eric Bess
Thuần Thanh biên dịch

Xem thêm:

Với 22 ngôn ngữ, Epoch Times là một kênh truyền thông Mỹ độc lập theo nguyên tắc Sự Thật và Truyền Thống. Thông qua những bài báo trung thực, cung cấp sự thật và làm sáng tỏ những vấn đề xã hội quan trọng, Epoch Times mong muốn gửi đến Quý độc giả những giá trị nhân văn của sự chính trực, lương thiện, lòng trắc ẩn, hay những bài học quý giá từ lịch sử, đồng thời tôn vinh các giá trị phổ quát của nhân loại.

Rất mong nhận được sự ủng hộ và đồng hành của Quý độc giả thông qua việc chia sẻ, lan tỏa các bài viết đến với cộng đồng. Epoch Times tin rằng đây là cách để chúng ta cùng kiến tạo tương lai, đi tới một đại kỷ nguyên mới huy hoàng và đẹp đẽ hơn.


Mọi ý kiến và đóng góp bài vở, xin vui lòng gửi về: [email protected]