Hôm 25/01, Tân Hoa Xã đưa tin với tiêu đề “Tập Cận Bình tham dự đối thoại ‘Chương trình nghị sự Davos’ của Diễn đàn Kinh tế Thế giới và có bài phát biểu đặc biệt,” với nội dung chủ yếu nhắm thẳng vào mối bang giao Hoa Kỳ–Trung Quốc, công khai lớn tiếng với thái độ hống hách ngạo mạn.

Cựu Phó Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình nâng ly chúc mừng trong buổi quốc yến tiếp đãi Trung Quốc do cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry tổ chức tại Hoa Thịnh Đốn hôm 25/09/2015. (Ảnh: Paul J. Richards/AFP/Getty Images)

Hôm 22/01, ông Tập đã có bài diễn văn nội bộ tại Phiên họp toàn thể lần thứ năm của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương khóa 19. Ngày hôm sau, Tân Hoa Xã đi sâu diễn giải rằng “Tham nhũng chính trị là loại tham nhũng lớn nhất. Một số phần tử tham nhũng thành lập các nhóm lợi ích nhằm mục đích cướp đoạt quyền lực của đảng và nhà nước, tiến hành các hoạt động phi tổ chức,” và nói rằng đây là “cuộc đấu tranh không thể và không được phép thất bại.”

Ông Tập cũng tuyên bố hôm 11/01: “Thời thế đang ủng hộ chúng ta. Đây là chỗ dựa cho sức mạnh và sự tự tin của chúng ta,” và nói thêm rằng “Trong đủ loại cuồng phong bão táp, sóng gió nguy nan, dù lường trước hay không lường trước, chúng ta phải tăng cường nội lực sinh tồn.”

Không rõ ông Tập có thực sự cho là bản thân có được cả “thời” lẫn “thế” hay không, nhưng ông không chỉ đấu tranh kịch liệt trong nội bộ mà còn mạnh mẽ công kích cả bên ngoài, đặc biệt là thay đổi thái độ đối với Hoa Kỳ. 

Ông Tập cố gắng thể hiện sức mạnh với Hoa Kỳ

Khi bị ông Donald Trump trực tiếp quy trách nhiệm tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc hôm 22/09/2020, ông Tập đã nói tương đối thấp giọng, chỉ đưa ra khuyến nghị về chủ nghĩa đa phương và kiến nghị các nước khác “duy trì công lý”, “không thể hễ bên nào có nắm đấm lớn liền theo bên nấy.” 

Giờ đây, đơn giản là ông Tập Cận Bình không còn cho rằng Hoa Kỳ có “nắm đấm lớn” nữa, bài diễn văn của ông không còn là một gợi ý mà giống như một yêu cầu, rằng phải “thúc đẩy việc xây dựng quan hệ quốc tế kiểu mới” và một lần nữa lớn tiếng hô hào “cộng đồng với vận mệnh chung cho nhân loại,” lại bắt đầu cho mình là lãnh đạo thế giới. 

Khi ông Trump còn đương chức, Trung Cộng không dám áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các thành viên trong nhóm ông Trump, nhưng ngay sau khi ông Biden nhậm chức hôm 20/01, Trung Cộng đã ra đòn phủ đầu bằng việc công bố các lệnh trừng phạt đối với ông Pompeo và 28 người khác trong một đêm.

Trên thực tế, vừa bước sang năm 2021 ông Tập Cận Bình đã không ngừng hành động. 

Ngày 04/01, ông Tập nhấn mạnh “chuẩn bị chiến tranh.”

Ngày 05/01, Trung Cộng tiến hành bắt bớ tại Hồng Kông ít nhất 53 nhân sĩ dân chủ và một luật sư Hoa Kỳ.

Ngày 12/01, Tân Hoa Xã đăng bài “Bàn về sự sụp đổ của ‘ngọn hải đăng’ Hoa Kỳ: Thật đáng đời!” trong đó viết “Ngọn hải đăng Hoa Kỳ, vốn tự khoác lác là chuẩn mực của nền dân chủ phương Tây, đã sụp đổ.” Hoa Kỳ đã “trở thành một quốc gia thất bại,” “Hoa Kỳ đang bị đánh bại,” “Hoa Kỳ đã không còn có thể dẫn đầu thế giới,” “Thật đáng đời!”

Ngày 14/01, tờ Nhân dân Nhật báo của Trung Cộng đã dẫn lời của Bộ trưởng Ngoại giao Vương Nghị nói rằng, “Hy vọng chính phủ mới của Hoa Kỳ sẽ quay trở lại chủ nghĩa đa phương,” và “phản đối chính trị nhóm kín theo chiêu bài của chủ nghĩa đa phương.”

Trong hai ngày 23/01 và 24/01, Trung Cộng bất ngờ điều động một số lượng lớn oanh tạc cơ và chiến đấu cơ liên tiếp đến gây hấn tại eo biển Đài Loan.

Gần đây, một số phương tiện truyền thông đưa tin rằng ông Tập đang cố gắng xúc tiến một cuộc gặp thượng đỉnh với ông Biden; sau đó lại đến ông Dương Khiết Trì đòi viếng thăm Hoa Kỳ, nhưng chính phủ ông Biden tạm thời chưa sẵn sàng hồi đáp. Ông Biden vẫn chưa hoàn thành việc thành lập nội các và còn đang bận rộn với các chính sách đối nội, hẳn là không có thời gian để thảo luận về chính sách với Trung Cộng một cách hệ thống. Vì vậy, ông Tập Cận Bình chỉ có thể mượn dịp ở Diễn đàn Davos để công khai lớn tiếng với ông Biden.

Ông Tập trực tiếp ‘ra giá’

1. Tái tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu

Ông Tập Cận Bình tuyên bố rằng “luôn ủng hộ toàn cầu hóa kinh tế,” phản đối việc “lợi dụng đại dịch để phi toàn cầu hóa và đóng cửa cắt đứt liên hệ,” đồng thời hy vọng sẽ “duy trì cung ứng cho chuỗi công nghiệp toàn cầu một cách suôn sẻ và ổn định,” và một lần nữa đề nghị “cùng nhau xây dựng ‘Một vành đai–Một con đường’ chất lượng cao.”

Ông Tập sốt sắng muốn quay lại vị trí “xưởng sản xuất của thế giới.” Tất nhiên, thứ mà ông mong muốn có được nhất chính là chuỗi cung ứng của Hoa Kỳ, tiếp theo là chuỗi cung ứng của Âu Châu. Sự tăng trưởng tích cực của kinh tế Trung Quốc trong năm 2020 là một con số bịa đặt; chỉ khi quay trở lại toàn cầu hóa thì mới có thể đem lại sự tăng trưởng thực sự cho nền kinh tế Trung Quốc.

Trung Cộng đã không chấp hành hiệp định thương mại giai đoạn 1, và ông Tập rất có thể cũng muốn hủy bỏ luôn hiệp định này. Khi đối mặt với ông Trump, ông Tập đã nhiều lần giả ý cầu hòa; nhưng trước ông Biden, ông Tập dường như đến giả vờ cũng không muốn nữa.

2. Yêu cầu Hoa Kỳ gỡ bỏ các lệnh trừng phạt, ít nhất là trên cơ sở bình đẳng

Ông Tập nói “Bản chất của chủ nghĩa đa phương là các quốc gia cùng nhau thảo luận và giải quyết các vấn đề quốc tế,” “không thể được ra lệnh bởi một hoặc một số quốc gia,” “cải cách và hoàn thiện hệ thống quản trị toàn cầu.”

Ông Tập thực tế đang lớn tiếng với ông Biden rằng ông ta không công nhận Hoa Kỳ là nhà lãnh đạo thế giới. Bất chấp thực tế bị cô lập trên trường quốc tế, ông Tập một lần nữa muốn tranh bá quyền với Hoa Kỳ.

Ông Tập kêu gọi “cộng đồng quốc tế cần thực hiện cam kết, đưa ra hỗ trợ cần thiết cho các nước đang phát triển... để người dân các quốc gia đều cùng hưởng lợi từ các cơ hội phát triển và thành tựu đạt được.”

Ông Tập đang muốn quay trở lại các chính sách thời ông Obama và tiếp tục để Trung Cộng xâm nhập, bành trướng, bán phá giá, ăn cắp quyền sở hữu trí tuệ từ Hoa Kỳ và phương Tây… bằng cách yêu cầu ông Biden gỡ bỏ một loạt các biện pháp trừng phạt do chính phủ cựu TT Trump áp đặt.

3. Yêu cầu tiếp tục công nhận chính quyền cộng sản

Chính phủ cựu TT Trump đã cắt đứt liên hệ với Trung Cộng, phân biệt rõ Trung Cộng và người dân Trung Quốc, về cơ bản ngừng các hoạt động ngoại giao với Trung Cộng. Điều này trực tiếp vạch trần vấn đề về tính hợp pháp của Trung Cộng khiến giới lãnh đạo cao cấp Trung Cộng vô cùng hoảng loạn. 

Ông Tập tuyên bố rằng cần phải loại bỏ “định kiến về hình thái ý thức,” không “áp đặt chế độ xã hội lên người khác,” “không can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác”… Ông yêu cầu ông Biden khôi phục lại việc tiếp tục thừa nhận Trung Cộng, đồng thời từ bỏ sách lược đối đầu với Trung Cộng.

Trung Cộng trước nay chưa bao giờ ngừng “tuyên truyền chống Hoa Kỳ”. Tháng 10 năm ngoái, ông Tập đã hai lần tưởng niệm cuộc chiến tranh Bắc Hàn được biết đến với tên gọi “Kháng Mỹ viện Triều,” đầu năm nay lại một lần nữa nhắc đến việc chuẩn bị chiến tranh, mới đây vừa khiêu chiến ở eo biển Đài Loan, giờ lại công nhiên yêu cầu Hoa Kỳ nhượng bộ, ông Tập ra giá quả là cao.

Ông Tập hiểu rõ rằng có quá ít dự án hợp tác

Ông Tập đề cập đến “Hiệp định khí hậu Paris” mà ông Biden đang chuẩn bị quay trở lại, cố gắng cam kết đạt được mục tiêu đạt đỉnh phát thải carbon dioxide vào năm 2030, và đạt mức trung hòa carbon vào năm 2060; đây có lẽ là một trong số ít các đề mục mà Hoa Kỳ và Trung Quốc có thể hợp tác. 

Nhận thấy ông Biden sắp tham gia trở lại WHO, ông Tập một lần nữa kêu gọi “phát huy vai trò của WHO” và yêu cầu “tăng cường hợp tác về vaccine”. Thế nhưng khó mà có quốc gia phương Tây nào còn muốn hợp tác với Trung Cộng, đừng nói đến việc Trung Cộng có cơ hội lấy được công nghệ vaccine.

Ông Tập còn muốn “thảo luận việc chế định các quy tắc quản trị kỹ thuật số toàn cầu.” Có thể đoán ngay việc này chẳng nhận được mấy hồi đáp. 

Việc ông Biden tạm thời né tránh chính sách đối với Trung Quốc rõ ràng đã khiến lãnh đạo cao nhất của Trung Cộng mất hết kiên nhẫn, không thể ngồi yên được nữa nên vội vã công khai lớn tiếng với ông Biden. Hẳn là ông Tập đã một lần nữa phán đoán sai, ‘thách giá’ quá cao, lại bày ra tư thế tấn công cứng rắn, chỉ e ông ta rồi sẽ lại tay không. 

Hành vi của quan chức cao nhất Trung Cộng đã khiến sự khởi đầu của một chu kỳ mới trong mối bang giao Trung Quốc–Hoa Kỳ xem ra vẫn không thuận lợi. Điều này có thể cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình đấu đá nội bộ của Trung Cộng. Năm 2021 sẽ là năm có không ít chuyện xảy ra.

Gao Yi
Hằng Nga biên dịch