Với mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Trung Quốc cộng sản ở khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương, Đối thoại An ninh Tứ giác giữa Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ, và Úc ngày càng trở nên quan trọng. Sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm đã vượt khỏi lĩnh vực kinh tế, quân sự, và chuỗi cung ứng. Hơn nữa, Hoa Kỳ và Nhật Bản cũng đang thuyết phục thêm nhiều quốc gia hơn gia nhập Bộ Tứ hoặc tham gia các cuộc tập trận quân sự chung.

Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga (thứ 2, từ phải sang) diễn thuyết trong hội nghị thượng đỉnh trực tuyến của các nhà lãnh đạo Úc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hoa Kỳ, một nhóm được gọi là “Bộ Tứ,” tại dinh thự chính thức của ông ở Tokyo, hôm 12/03/2021. (Ảnh: Kiyoshi Ota/Pool/AP)

Hôm 21/05, Tổng thống (TT) Joe Biden đã gặp Tổng thống Nam Hàn Moon Jae-in tại Tòa Bạch Ốc. Đây là hội nghị thượng đỉnh trực tiếp thứ hai của TT Biden với một nhà lãnh đạo ngoại quốc kể từ sau cuộc gặp với Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga hồi tháng 04/2021.

Hội nghị thượng đỉnh rất được mong đợi này cho thấy tầm quan trọng của Nam Hàn đối với chiến lược Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương của TT Biden. Theo Forbes, Seoul có khả năng trở thành một thành viên bổ sung vào nhóm Bộ Tứ.

Ngay sau khi chính phủ TT Biden nhậm chức, Cố vấn An ninh Quốc gia Tòa Bạch Ốc Jake Sullivan cho biết chính phủ mới sẽ tiếp tục cơ chế của nhóm Bộ Tứ. Điều phối viên các vấn đề về khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương của Tòa Bạch Ốc, ông Kurt Campbell, cũng nói hồi tháng 01/2021 rằng Hoa Kỳ nên mở rộng Bộ Tứ và tập trung vào răn đe quân sự đối với Trung Quốc.

Theo The Telegraph, Thủ tướng Anh Quốc Boris Johnson sau đó đã bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia Bộ Tứ.

Hôm 18/02/2021, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Antony Blinken đã tổ chức cuộc họp trực tuyến đầu tiên kể từ sau cuộc bầu cử tổng thống với những người đồng cấp từ Nhật Bản, Ấn Độ, và Úc trong nỗ lực nhằm kiềm chế một Trung Quốc ngày càng hung hăng. Hôm 12/03/2021, nhóm Bộ Tứ đã có cuộc họp thượng đỉnh trực tuyến lần đầu tiên và thành lập các nhóm làm việc về phòng chống dịch bệnh, công nghệ tân tiến, và biến đổi khí hậu.

Hồi đầu tháng 04/2021, các quốc gia trong nhóm Bộ Tứ đã thiết lập tiền lệ cho việc tham gia một cuộc tập trận quân sự do Pháp dẫn đầu với hy vọng tăng cường sự hợp tác ở khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương nhằm chống lại Trung Cộng.

Các hoạt động của liên minh này đã tạo thành một biện pháp răn đe đáng kể đối với Trung Cộng, dẫn đến sự phản đối kịch liệt từ Bắc Kinh.

Trong một cuộc phỏng vấn hôm 18/05 với tờ Kyodo News có trụ sở tại Tokyo, đại sứ Trung Cộng tại Nhật Bản, ông Khổng Huyễn Hựu (Kong Xuanyou), đã cáo buộc nhóm Bộ Tứ có “tâm lý Chiến tranh Lạnh” và “100% lỗi thời”. Ông kêu gọi Nhật Bản “duy trì sự cân bằng tốt” giữa các mối bang giao với Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Hôm 10/05, ông Lý Cực Minh (Li Jiming), đại sứ Trung Cộng tại Bangladesh, đã gây áp lực buộc quốc gia Nam Á này không được tham gia Bộ Tứ vì lo ngại mối bang giao song phương sẽ bị “thiệt hại đáng kể”.

Tuy nhiên, ngày hôm sau, người đồng cấp Bangladesh của ông Lý, ông A. K. Abdul Momen, đã lên tiếng phản đối, “Chúng tôi là một quốc gia độc lập và có chủ quyền. Chúng tôi quyết định chính sách đối ngoại của mình. Mà đúng vậy, bất kỳ quốc gia nào cũng có thể giữ vững lập trường của mình. Nhưng chúng tôi sẽ quyết định những gì chúng tôi sẽ làm. Đây là vấn đề được cả đất nước chúng tôi quan tâm.”

“Chúng tôi không mong đợi cách hành xử như vậy từ phía Trung Quốc,” ông nói thêm.

Hoa Kỳ, Nhật Bản đang xem xét thêm các quốc gia vào Bộ Tứ

Trong những năm gần đây, Trung Cộng đã làm xói mòn mô hình “một quốc gia, hai chế độ” của Hồng Kông và tiến hành các hoạt động quân sự ngày càng thường xuyên xung quanh khu vực Biển Đông, eo biển Đài Loan, và quần đảo Senkaku – còn được Trung Cộng gọi là quần đảo Điếu Ngư.

Tháng 01/2021, Trung Cộng đã ban hành Luật Hải Cảnh, có hiệu lực vào ngày 01/02/2021 và cho phép lực lượng hải cảnh của họ sử dụng vũ lực quân sự nếu cần thiết. Các nước láng giềng Nhật Bản, Việt Nam, và Philippines đã cáo buộc Trung Cộng đang cố gắng thách thức trật tự quốc tế đã được thiết lập.

Nhóm Bộ Tứ được xem như NATO của Á Châu nhằm chống lại tham vọng của Trung Cộng trong khu vực một cách hiệu quả. Cả Hoa Kỳ và Nhật Bản đều đang có kế hoạch thu hút thêm các quốc gia đối tác tham gia liên minh này.

Sau chuyến thăm Hoa Kỳ bắt đầu từ ngày 16/04, Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga dự kiến thăm Ấn Độ và Philippines để thúc đẩy hợp tác quân sự chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, kế hoạch của ông đã bị hủy bỏ do sự gia tăng đột ngột của virus Trung Cộng ở Ấn Độ.

Chuyên gia: Vai trò tích cực của Nhật Bản

Tháng 04/2021, ông Wang Zhin-sheng, Tổng thư ký của Hiệp hội Giao lưu Tinh hoa Á Châu–Thái Bình Dương, cho biết trong một cuộc phỏng vấn độc quyền với The Epoch Times rằng Nhật Bản gần đây đã đóng một vai trò tích cực trong việc kết nối các nước  Châu Á–Thái Bình Dương với nhóm Bộ Tứ.

Ông Wang nói rằng, “Hành động của Nhật Bản là để kiềm chế Trung Cộng.” Có diễn biến này là do Trung Cộng đã thông qua Luật Hải cảnh gây tranh cãi của họ; việc này gây ra mối đe dọa rất lớn với các nước trong khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương, đặc biệt là Nhật Bản.

Ông Wang cũng dự đoán rằng hợp tác trong khu vực này trong tương lai sẽ không còn giới hạn trong các chiến lược quân sự và an ninh nữa, mà dự kiến sẽ mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, công nghệ, sản xuất dược phẩm, và các lĩnh vực khác.

Ông Wang cho biết thêm rằng, đối với Hoa Kỳ và Nhật Bản, Đài Loan cũng có thể là một phần không thể thiếu trong chiến lược đã điều chỉnh của họ đối với khu vực Á Châu–Thái Bình Dương; và sự vắng mặt của Đài Loan sẽ dẫn đến một khoảng trống rõ ràng trong Chuỗi đảo thứ Nhất.

Frank Yue
Nguyễn Lê biên dịch