LỄ MỪNG BẰNG NƯỚC LÃ.

Tiết nhân-Quý người nước Đường, thuở thiếu niên hàn-vi, cùng-cực đến nỗi phải tự-tử, may có vợ chồng Vương-mậu-Sinh đi chợ về qua thấy, cứu đem về nuôi, kết làm anh em, và tìm việc kéo gỗ cho làm để độ thân. Sau có nước Cao-Ly dấy loạn, đem binh đánh Trung-Quốc, Tiết-nhân-Quý mấy phen ra ứng-tuyển mới được làm một tên hỏa-đầu quân trong trại Đường. Trong mấy năm, lập nhiều công trạng to, được phong vương và lập vương-phủ tại quê cũ. Họ hàng, làng mạc, anh em, đua nhau đem lễ vật đến mừng quan nguyên-Soái. Duy có vợ chồng Vương-mậu-Sinh đem hai vò nước suối làm đồ lễ tiến thân. Nhân-Quý sai mở ra uống hết ba bát nước lã to rồi nói: « người ta quý về tình nghĩa, cứ gì nước lã hay rượu, uống nước lã này mới mát ruột, đỡ đau lòng cảnh-ngộ hàn vi! » Rồi ôm Mậu-Sinh mà khóc ròng. Anh em họp mặt hiển vinh một nhà.

MUỐN LÀM DÂN ĐỜI TRỊ.

Tề-Hoàn-Công đi săn gặp một vật kỳ-quái, về sợ mà sinh bịnh. Khi về hỏi quản-Trọng cũng không biết. Trọng yết bảng dao. Hôm sau có người xin vào đoán là con Huy-Xà, hình muông mình rắn, ấy là điềm lành, dựng nên nghiệp bá được. Hoàn-Công thấy đoán chúng, mừng, hỏi họ tên quê quán, muốn phong làm quan, người ấy từ mà rằng: « miễn là Chúa-Công tôn nhà Vương-thất, dẹp yên bốn cõi, chấn miền Trung-Quốc, trị an bá tánh, dân được an cư lạc nghiệp ấy là hơn. Tên tôi là Hoàng-Tử, làm nông phu miền Tây-Bỉ nước Tề. Lòng tôi chẳng muốn làm quan, xin cầu làm dân đời trị, thì cũng là yên rồi, xin Chúa-Công tha cho. » Hoàn-Công khen là hiền-sĩ, trọng thưởng cho Hoàng-Tử về và bảo Quản-Trọng rằng: « Lấy trí một mình thì tối, lấy trí nhiều người thì sáng, nếu không có Trọng-Phụ thì quả-nhân đâu được nghe mấy lời Hoàng-Tử. » Hôm sau bệnh khỏi, thưởng Quản-Trọng 100 cây lụa.

CÁCH SỬ TRÍ CỦA VUA ĐINH.

Vua Đinh-Tiên-Hoàng dấy binh tại Hoa-Lư. Ngô-Tấn-Vương cùng Xương-Ngập Xương-Văn đem binh đến đánh. Bấy giờ vua Đinh còn yếu thế, phải đưa con là Liễn sang làm con tin để xin lui binh. Tấn-Vương không nghe, nhất định tiến binh đánh, lại bắt dữ Liễn không cho về. Đánh hơn một tháng không nổi, mới bắt Liễn cheo lên cành tre cao vót mà dụ hàng, để vua Đinh trông thấy con phải thương mà hàng, nếu không, Liễn sẽ bị diết. Ai ngờ vua Đinh trông thấy thế, cứ điềm-nhiên mà nói rằng: « Đại-trượng-phu định làm việc to, có nhẽ nào lại bắt trước như đàn bà mà ôm-ấp thương con, vì tình cha con mà phải chịu hàng người ta sao? » Nói song sai quân chĩa mấy chục cái nỏ vào Liễn toan sai bắn cho chết quách đi. Hai anh em Sái-Ngập dật mình nói rằng: « Ta cheo con nó, muốn cho nó hàng, ai ngờ nó tàn-nhẫn đến thế, dẫu diết con nó cũng vô ích thôi. » Rồi tha Liễn xuống và lui quân về. Sau vua Đinh lại lập kế đưa được Liễn về Hoa-Lư.

NÀNG MỴ-Ê

Vua Lý-Thái-Tôn, đem quân đánh Chiêm-Thành, diết vua Chiêm là Sạ-Đẩu. Đem quân vào thành Phật-Thệ diết hại sinh-linh, lại bắt vợ vua Chiêm là nàng Mỵ-Ê và các cung nữ, lấy đồ châu báu, bắt tù hơn 5000 người Chiêm. Rồi kéo quân về, khi thuyền đến bến Lý-Nhân (Hà-Nam), vua cho đòi Mỵ-Ê lên hầu. Mỵ-Ê ra đầu thuyền, ngửa mặt lên giời khóc rằng: « Thương ôi ! nước mất nhà tan, vợ chồng kẻ mất người còn, còn mong nổi gì, tấm thân trong-sạch này há đi dâng cho ai, mà cầu sự hiển vinh sao? » Bèn quấn tấm chiên hồng, deo mình xuống sông tự tận. Đến nay còn đền thờ ở tỉnh Hà-Nam.

MÔNG-CỔ LÀM VUA TRUNG-HOA

Mông-Cổ trước vẫn phục nước Kim bên Tầu. Đến đời vua Kim là Vệ-Vương lên ngôi, sai sứ đem tờ chiếu sang Mông-Cổ, bắt vua nước ấy quỳ lậy mà nhận chiếu. Vua Mông-Cổ là Mục-Tân hỏi sứ-giả rằng:

« Vua mới là ai? » Sứ rằng: « Vệ-Vương ». Vua Mông Cổ liền nhổ nước bọt vào tờ chiếu bảo rằng: « Ta tưởng Hoàng-Đế ở Trung-nguyên là người giời xuống làm vua, như những đồ mạt ấy mà cũng sưng Hoàng Đế với ta rư? Ta lạy làm chi? ». Năm sau (1211) cất quân vào lấy Trung-nguyên, gần hết nước Kim. rồi lên ngôi tức là nhà Nguyên, xưng hiệu là Thái-Tổ, đến đời con là Ngạc-Cach, (Thái-Tôn) đời cháu là Hốt-Tất-Liệt (Thế-Tổ) lấy được toàn đất Trung-Hoa, làm vua 91 năm.

Theo CỔ NHÂN ĐÀM LUẬN