Hướng về phía Tây, chúng tôi băng qua vùng sông Nile rộng lớn, nơi ngự trị trong tâm trí mỗi người là truyền thuyết Thánh Moses rẽ nước biển đỏ cứu người Do Thái trong Kinh Thánh. Nhưng ngày nay, không còn cảm giác cổ kính như vậy nữa, trên dòng nước tấp nập những con thuyền nhỏ, bận rộn với dòng chảy và sự hối hả của cuộc sống hàng ngày.

Lối vào Kim tự tháp Khufu trên Cao nguyên Giza. (Ảnh: S.Vincent/Shutterstock)

Ngồi ở phía sau chiếc xe tải nhỏ, trở thành vị khách duy nhất cho chuyến tham quan trong ngày, tôi ngó đầu ra ngoài cửa sổ. Ba đỉnh tháp không thể nhầm lẫn nhô lên từ phía sa mạc xa xa, hình ảnh rất quen thuộc nhưng gần như siêu thực đối với con người. Bộ ba mang tính biểu tượng này đã đứng sừng sững ở đó trong khoảng 4,500 năm.

Tượng Nhân sư lớn của Giza hướng từ Tây sang Đông. (Ảnh: Repina Valeriya/Shutterstock)

Bảo tàng ngoài trời

Tôi đang ở Ai Cập, để khám phá Cairo và Giza. Là nơi sinh sống của hơn 20 triệu người – thành phố lớn nhất Phi Châu và là một trong những đô thị lớn nhất trên thế giới – ít nơi nào sánh được với năng lượng hiện đại của thủ đô Ai Cập. Nhưng tất cả những điều mới mẻ ấy chỉ là lớp gỉ bề mặt, qua hàng nghìn năm lịch sử, thành phố đóng vai trò như một bảo tàng ngoài trời khổng lồ. Tôi ở đây để khám phá tất cả, như quay ngược thời gian trở về quá khứ khi tôi đi khắp thị trấn, từ những khu chợ tấp nập đầy màu sắc, những chuyến du thuyền ngẫu hứng trên sông, cho đến leo sâu vào bên trong các kim tự tháp.

Khu chợ Khan el-Khalili. (Ảnh: Eric Valenne geostory/Shutterstock)

Trong khi chúng có niên đại từ khoảng năm 2500 trước Công nguyên, và được xây dựng với tinh thần trường cửu, các kim tự tháp ở Giza được ba vị pharaoh kế tiếp nhau dựng lên trong một khoảng thời gian tương đối ngắn – trong vòng chưa đầy một thế kỷ. Pharaoh Khufu (còn được gọi là Cheops) đã xây dựng Đại kim tự tháp đầu tiên và lớn nhất, với diện tích 13 mẫu đất và từng lên đến chiều cao 481 feet (khoảng 146 m). Đó là kiến trúc nhân tạo cao nhất thế giới trong khoảng 4,000 năm.

Từng được bao quanh bởi một khu phức hợp bao gồm đền thờ và nhà nguyện, các kim tự tháp được xây dựng như những ngôi mộ chôn cất, chứa mọi thứ mà các pharaoh sẽ cần ở thế giới bên kia với tư cách là các vị thần. Thậm chí còn có hố chứa “thuyền năng lượng mặt trời”, mà một số học giả tin rằng được thiết kế để đưa các pharaoh, cùng với thần Mặt trời Ra, qua các thiên đường. Con tàu Khufu được tìm thấy trong khu phức hợp được công nhận là con tàu nguyên vẹn lâu đời nhất thế giới, và nó vẫn có thể ra khơi ngày nay dù đã hàng nghìn năm tuổi.

Bảo tàng Ai Cập. (Ảnh: Harmony Video Production/Shutterstock)

Xây dựng các kim tự tháp

Ngày nay, chúng ta vẫn chưa nắm được kỹ thuật xây dựng nên kỳ quan này. Kim tự tháp lớn bao gồm các khối đá nặng tới 15 tấn – có đến 2.3 triệu khối như vậy. Các nhà khảo cổ cho rằng một lực lượng lao động được trả công sống tạm ở một thành phố gần đó đã làm hầu hết công việc. Các cộng đồng trên khắp Cổ Vương quốc Ai Cập cung cấp cả nhân công và các nguồn lực khác, chẳng hạn như thực phẩm. Nhưng nhiều chi tiết vẫn còn là một bí ẩn.

Cả việc khai thác đá và việc lắp ráp các phiến đá thực tế đều đặt ra những nghi vấn. Trong khi các công cụ bằng đồng được sử dụng vào thời điểm đó giúp gia công nhanh đá vôi cho hầu hết các công trình xây dựng, nhưng các kim tự tháp cũng bao gồm hàng nghìn tấn đá granite cứng, đến từ Aswan, cách đó khoảng 500 dặm. Việc vận chuyển và xếp chồng những phiến đá đòi hỏi những nỗ lực rất lớn, và rất nhiều giả thuyết về quá trình thực hiện được đưa ra. Đại kim tự tháp được căn chỉnh trong phạm vi 1/15 độ của bốn hướng chính (bắc-nam-đông-tây), dẫn đến nhiều giả thuyết về cách người xưa đạt được thành tựu đáng kể này trong thiên văn học.

Lạc đà từng được mệnh danh là “con tàu của sa mạc”. (Ảnh: Kanuman/Shutterstock)

Đến đó trong chiếc xe tải nhỏ, hướng dẫn viên của tôi có ít câu trả lời nhưng có rất nhiều thứ để cho tôi xem. Sau khi lái xe quanh khu phức hợp kim tự tháp để chụp ảnh từ nhiều góc độ khác nhau, chúng tôi đi ngang qua một người đang kéo một đàn lạc đà, lùa cho dừng lại để thương lượng cho thuê với một mức giá hợp lý. Tôi tiếp cận con vật với một chút e sợ vì tôi đã có một “lịch sử” nhiều bối rối với lạc đà, từng bị một con cắn tại một lễ hội ở Rajasthan. Lúc đó, những chiếc răng dẹt và cùn của con vật không làm rách da của tôi, nhưng vì bị bất ngờ, tôi đã vấp vào chính đôi chân của mình và ngã sõng soài xuống cát.

Những con vật nặng nề này đã từng là “những con tàu của sa mạc”, chuyên chở người và hàng hóa đi hầu hết những quãng đường xa. Sự hiện diện của chúng ở Ai Cập được ghi chép lại trong tài liệu có trước cả các kim tự tháp, quay ngược trở lại thời kỳ Sơ kỳ Vương triều (Early Dynastic), bắt đầu vào khoảng năm 3100 trước Công nguyên. Ngày nay, chuyến đi trên lưng lạc đà thường ngắn. Tôi leo lên lưng lạc đà với một chút run rẩy, và bám chặt khi con vật chuyển từ tư thế ngồi sang đứng. Chúng tôi đi một vòng tròn, trong bóng râm của Đại kim tự tháp.

Tiếp theo, tôi đi vào bên trong, trèo qua những khối đá vôi lớn và không thể tin được rằng mình đang trèo trên Kỳ quan của Thế giới Cổ đại, vận dụng nhiều sức như đang tập thể lực. Bước vào trong, không khí vui tươi của một ngày nắng nhanh chóng biến mất và tôi đi qua một đường hầm không có không khí, cảm thấy khá ngột ngạt trong những đoạn hẹp của lối đi lên đến Phòng trưng bày lớn. Đến nơi, tôi cảm thấy may mắn vì đây là trải nghiệm chỉ có một lần trong đời. Nhưng không thấy kho báu nào, tôi chỉ muốn ngay lập tức quay trở ra với những làn gió nóng nhưng thoáng đãng ở bên ngoài.

Tháp Cairo, nhìn ra sông Nile. (Ảnh: Mohamed Elkhamisy/Shutterstock)

Những cuộc phiêu lưu ở Cairo

Sau khi dừng lại xem tượng Nhân sư vĩ đại của Giza, cuộc phiêu lưu của tôi ở Cairo vẫn tiếp tục. Thành phố tự hiển lộ bản thân mình từng chút một, luôn là một bất ngờ mới ở mọi ngóc ngách. Tôi thích gọi Cairo là “thành phố đêm muộn”, nơi cư dân không bao giờ háo hức đi ngủ. Tôi thích những thành phố về đêm; chúng phù hợp với tôi. Ghé thăm chợ ở Khan al-Kahlili vào buổi tối, tôi thấy chợ đêm chật ních người dân địa phương, các quầy hàng chất đống hàng hóa của họ, lớp này qua lớp khác, ở mỗi bên lối đi. Mọi người đã mua bán các mặt hàng ở nơi này từ những năm 1300, và họ tiếp tục làm như vậy với lòng nhiệt thành vào đêm nay.

Tôi mất một lúc tra cứu trước khi tìm thấy đường, và bị lạc vài lần trước khi tôi đến đích. Đẩy một cánh cửa nhỏ mở ra một thế giới hoàn toàn mới giống như một câu lạc bộ bí mật. Ngồi vào một chiếc bàn tại Naguib Mahfouz Café, cái tên được đặt theo người đoạt giải Nobel quá cố, tôi gọi món thịt cừu và gà nướng, cùng với cơm. Tại đây, tôi cũng có dịp nghe nhạc công chơi nhạc cụ truyền thống, quan sát đàn ông và phụ nữ hút shisha. Màn đêm kéo dài và tôi không vội trở về khách sạn của mình.

Một bức ảnh của Cairo, chụp từ Tháp Cairo. (Ảnh: givaga/Shutterstock)

Thành phố dường như có đến một triệu cái chợ. Một ngày khác, tôi dành một buổi chiều nóng nực tại một khu chợ dệt may, chen vào một biển người dưới những ngọn tháp cao chót vót. Một hướng dẫn viên nghiệp dư cung cấp một chuyến tham quan “không chính thức” và đưa tôi thoát khỏi đám đông lộn xộn, cuối cùng dẫn tôi lên một cầu thang cửa hậu để lên đỉnh của một Thánh đường Hồi giáo. Phía trên các mái nhà, tiếng gọi cầu nguyện vang lên lẫn trong tiếng ồn ào của đám đông bên dưới.

Và cuối cùng tôi cũng tìm được đường trở lại sông Nile. Sau khi lang thang giữa các xác ướp tại Bảo tàng Ai Cập, ngay gần Quảng trường Tahrir, tôi tìm đường đến Corniche, trò chuyện một chút với người của một công ty lữ hành nhỏ ở đó trước khi lên một chiếc thuyền có mái che để du ngoạn trên dòng sông nổi tiếng này.

Đường Muizz. (Ảnh: Mahmoud Haikal/Shutterstock)

Tất nhiên, đó là một kỳ quan thiên nhiên. Là một trong những con sông dài nhất thế giới, sông Nile trải dài hơn 4,000 dặm, qua 10 quốc gia Phi Châu, từ Hồ Victoria đến Biển Địa Trung Hải. Nhưng lịch sử ở đây còn đáng chú ý hơn. Nói một cách đơn giản: Không có sông Nile, sẽ không có Ai Cập cổ đại.

Dòng sông là huyết mạch của Ai Cập. Lũ lụt thường xuyên đã đem đến đất đai màu mỡ, nuôi sống dân cư, và thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Mọi người xây dựng các hệ thống tưới tiêu và trồng bông, lanh, lúa mì và đậu – cũng như papyrus, nguyên liệu mà họ sử dụng để làm giấy. Sông Nile là nguồn cung cấp nước uống và sinh hoạt cho họ. Các pharaoh đã sử dụng tài nguyên ấy để xây dựng nên đế chế của mình.

Con thuyền năng lượng mặt trời được tái tạo của Khufu. (Ảnh: Olaf Tausch/CC BY 3.0)

Con sông vẫn là trái tim và linh hồn của quốc gia này, 95% người Ai Cập ngày nay vẫn sống trong vòng vài dặm quanh đó. Cắt ngang qua Cairo hiện đại, chúng tôi du ngoạn trên sông Nile, trôi dưới những cây cầu và qua những khách sạn cao tầng. Mặt trời sắp lặn. Một đêm bận rộn nữa sắp bắt đầu. Nhưng hiện tại, tôi đang thư giãn trên tấm đệm trong con thuyền, ngắm nhìn bầu trời màu cam của buổi chiều tà, và cảm giác rất xa nhà theo đúng nghĩa.

Nhà văn Tim Johnson sống ở Toronto luôn đi du lịch để tìm kiếm những câu chuyện tuyệt vời. Ông viết cho một số nhà xuất bản lớn nhất của Bắc Mỹ, bao gồm CNN Travel, Bloomberg, và The Globe and Mail.

Ngân Hà biên dịch