CÁCH DAN HÙNG CỦA TÀO-THÁO

Tào-Tháo cất quân đánh nhau với Viên-Thiệu, mấy tháng không phân thắng bại. Viên-Thiệu vì tính nết chậm chạp, không chịu nghe mưu, các tướng tả hữu ai cũng buồn-rầu. Mưu-sĩ của Thiệu là Hứa-Du hiến kế đánh Tào, Thiệu không nghe, lại còn mắng chửi. Du lấy làm buồn, về nhà toan tự-tử, nghĩ lại Tào-Tháo là bạn học với mình từ nhỏ, âu là công đâu ta thờ mãi thằng ngu này, bèn nửa đêm chốn sang chại Tào. Tháo nghe quân nói Hứa-Du đến, nhẩy choàng xuống dường, không kịp mặc áo sỏ dầy, cứ chạy một mạch ra, thấy Du lạy ngay trước. Du vội-vàng đỡ dậy nói: « Thừa-tướng sao nhún mình quá vậy, tôi nay là một người áo vải, sao ngài lại lẫn thế? » Tháo nói: « Đây không có ai là Thừa-Tướng, không có ai là người áo vải, chỉ có ông với tôi là hai thằng bạn học với nhau, từ thủa còn đi đánh đáo đấy thôi. » Du cảm tình, ở lại dúp Tháo và hiến kế phá được Viên-Thiệu.

SĨ QUÝ HƠN VƯƠNG

Tề-Tuyên-Vương nghe tiếng Nhan-Súc là người đại-hiền, mới đến tận nhà yết-kiến; tới nơi, vua ngồi trên thềm mà bảo rằng: « Súc lại đây ». Súc cũng nói: « Vua lại đây ». Vua không bằng lòng mà bảo Súc là vô lễ. Ông Súc nói: « Tôi mà lại trước là sợ thần-thế của vua, vua mà lại trước là biết yêu dùng kẻ sĩ, nay nếu để tôi mang tiếng là sợ thần-thế vua, thì sao bằng để vua được tiếng là yêu kẻ sĩ. » Vua hỏi: « Vua quý hay kẻ sĩ quý? » Súc thưa: « Kẻ sĩ quý chớ vua không quý. » Vua hỏi nhẽ ấy có gì làm bằng? Súc thưa: « Xưa nước Tần đánh nước Tề, có hạ lệnh cho quân sĩ, đứa nào đi gần mộ ông Liễu-Hạ-Quý thì chém; lại hạ lệnh ai bắt được vua nước Tề thì phong cho tước Hầu vạn hộ và thưởng nghìn cân vàng, xem thế thì biết ông vua không quý bằng nắm xương chết kẻ sĩ ». Vua tự than và trách mình mắc tính kiêu-ngạo, xin hầu làm học-trò, và mời ông Súc ra giúp nước, nhưng Súc lậy hai lậy, từ mà lui.

LÒNG BIẾT NGƯỜI CỦA BÃO-THÚC

Bão-Thúc cùng Quản-Trọng bạn với nhau từ thủa hàn-vi. Sau Thúc theo dúp công-tử Tề là Tiểu-Bạch, Trọng thì dúp công-tử Củ. Kịp khi Tiểu-Bạch được lên làm vua, tức là Tề-Hoàn-Công, công-tử Củ bị diết, Quản-Trọng bị Tù. Thúc tiến Trọng lên Tề-Hoàn-Công, Hoàn-Công nói: Trước Trọng theo dúp công-tử Củ, có bắn chượt vào đai ta, ta không thể nào dung tội được ». Thúc thưa: « Trước là ai biết chủ nấy, thế là trung, nếu nay nhà vua biết dùng người, bỏ đều lỗi nhỏ, thì chắc người ta phải phục, và sẽ vì nhà vua bắn cả thiên hạ, chẳng những là vào đai đâu ». Vua nghe lời, dùng Quản-Trọng, biết là người tài, cho cầm hết quyền-chính nước Tề, Trọng dúp vua Hoàn-Công nên được bá các chư-hầu. Còn Thúc từ khi Trọng được yêu dùng rồi, tự nhún mình, nhường hết quyền, ai ai cũng khen là người hiền và có bụng tốt biết người. Quản-Trọng cũng than rằng; « Khi ta còn nghèo, cùng đi buôn, chia lãi ta vẫn tranh phần hơn, Thúc không cho ta là tham, là biết ta nghèo hơn vậy. Ta thường mưu việc, hay gập sự cùng-khốn, Thúc không cho ta là ngu, là biết ta thời vận chưa đạt vậy. Ta ba lần ra làm quan, ba lần bị vua đuổi, Thúc không coi ta là kẻ bất tài, là biết ta chửa gập thời vậy. Ta đánh trận ba lần bị thua chạy, Thúc không cười ta là nhát, là biết ta còn mẹ già vậy. Khi công-tử Củ bị hại, Thiệu-Hốt chết theo, ta ở lại nhẫn-nhục chịu ở tù, Thúc không cười ta là vô-sỉ, là biết ta không thèm cái tiểu tiết ấy, Thúc chỉ lo cho công danh ta chưa hiển ra được thiên-hạ, nên cố sức tiến ta lên Hoàn-Công. Ôi! đẻ ra ta là cha mẹ ta, biết được ta chỉ có bạn ta là Bão-Thúc ».

Theo CỔ NHÂN ĐÀM LUẬN