Tổ khúc gồm sáu bản solo dành cho đàn cello của Johann Sebastian Bach là một trong những tác phẩm âm nhạc cổ điển mang tính biểu tượng nhất. Chúng đã truyền cảm hứng không chỉ cho các nghệ sĩ chơi cello và khán giả mà còn cả các loại hình nghệ thuật khác. Tổ khúc được trình diễn trong các tác phẩm múa ba lê và sân khấu, thậm chí là trong các bộ phim.

sáu bản độc tấu cello của Bach
Russell Crowe trong phim năm 2003 “Thuyền trưởng và Đại úy: Nơi tận cùng thế giới” (Master and Commander: The Far Side of the World), Khúc dạo đầu từ Tổ hợp No. 1 của Bach được chơi trong cảnh đầu tiên về Quần đảo Galapagos. (Ảnh: Hãng phim 20th Century Fox và Universal Studios và Miramax Film Corp)

Trong bộ phim “Thuyền trưởng và Đại uý” (2003), khúc dạo đầu của bản Số 1 (Prelude from Suite No. 1) được tấu lên cùng với cảnh Jack Aubrey (do Russell Crowe đóng) lần đầu nhìn thấy Đảo Galapagos. 

Thật thú vị khi suy ngẫm về việc điều gì đã khiến Bach quan tâm đến một nhạc cụ mà người ta không biết là ông biết chơi. Xét cho cùng, trong ba thập kỷ đầu tiên của cuộc đời mình (ông sinh năm 1685), tình yêu nghệ thuật của ông tập trung vào các tác phẩm mà ông sẽ trình diễn hoặc làm chỉ huy, cụ thể là chơi đại phong cầm, chỉ huy dàn nhạc giao hưởng hay sáng tác nhạc thính phòng. 

Công việc mới, nguồn cảm hứng mới

Cuộc sống và công việc của ông đã thay đổi đáng kể khi ông được giao trọng trách danh giá với tư cách là capellmeister (phụ trách âm nhạc) trong triều đình của vua Leopold, hoàng tử và người cai trị của Anhalt-Cöthen ở nước Đức ngày nay.

Lâu đài Cöthen
Lâu đài Cöthen ngày nay. Bach phụ trách âm nhạc cung đình cho triều đại Leopold, hoàng tử và người cai trị của Anhalt-Cöthen. (Ảnh: Miền công cộng)

Leopold và công quốc của ông theo đạo Calvin (một hệ thống thần học và phương pháp ứng dụng đức tin vào nếp sống Cơ Đốc, đặt trọng tâm vào quyền tể trị của Thiên Chúa ) – nhân tố có ảnh hưởng lớn đến cuộc đời của Johann Sebastian. Việc phụng sự theo đạo Calvin không cho phép hoặc rất ít nếu có bất kỳ nhạc cụ nào được biểu diễn trong các nhà thờ của thị trấn, và trong sáu năm từ 1717 đến 1723, Bach chủ yếu sáng tác các bản nhạc dành cho các nhạc cụ (nhưng không phải dành cho đàn organ) và các tác phẩm thế tục. Sáu bản concerto “Brandenburg”, bốn bộ hoà tấu cho dàn nhạc và hàng loạt các bản nhạc dành cho đàn phím, chẳng hạn như phần đầu tiên của tác phẩm “Well-Tempered Clavier” nổi tiếng của ông, tất cả đều là sản phẩm của những năm tháng đầy thành quả này.

Ông cũng bắt đầu quan tâm tới một thể loại âm nhạc mới mà ông chỉ có một chút ít kinh nghiệm về nó trong quá khứ, đó là đàn dây; và ông đã sáng tác hai bản độc tấu dành cho violin và cello. 

Người hiện đại ở thế kỷ 21 khó mà có thể lý giải được sự táo bạo này của ông, nhưng dù sao nó cũng rất đáng chú ý và thú vị. Bằng cách sáng tác solo cho dụng cụ đàn dây, Bach đã đi vào việc khám phá những điều mới mẻ. 

Mặc dù đã có một số bản nhạc solo được viết cho violin, nhưng hầu như không một nhà soạn nhạc nào có đủ can đảm để viết các tác phẩm độc tấu cho bộ trầm, chẳng hạn như cello. Cho đến những thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 18, cello vẫn được xem như một nhạc cụ hợp xướng, nó chỉ được dùng để hòa âm và đệm cho giai điệu chính cùng với một số nhạc cụ khác. Đây là một vai trò và chức năng quan trọng, nhưng lại không có bất kỳ một bản nhạc với kỹ thuật đòi hỏi sự điêu luyện và tinh tế nào dành cho đàn cello. 

Một số nhà soạn nhạc người Ý tò mò cũng đã từng thử nghiệm việc khám phá cello trong vai trò độc tấu, nhưng ngay cả tác phẩm nổi tiếng nhất trong số này, bản độc tấu Ricercari của Domenico Gabrielli đáng nhớ vì vẻ lạ lẫm kỳ quặc hơn là vì giai điệu đẹp đẽ.

Chúng ta không hiểu liệu Bach có quen thuộc với bất kỳ tác phẩm nào trong số đó không. Khi ông quyết định sáng tác các bản độc tấu cho cello, ông lựa chọn một con đường khác và chuyển hướng sang một thể loại được biết đến rộng rãi nhưng bị coi là lỗi thời giai đoạn đó, đó là tổ khúc (suite). Thuật ngữ này dùng để mô tả một series các vũ khúc khác nhau nhưng cùng một chủ đề và được chơi liền mạch. 

Cấu trúc của Tổ khúc

Mỗi một Tổ khúc dành cho cello đều có cấu trúc tương tự nhau. Như thường lệ sẽ mở màn với prélude, chương đầu tiên, với mục đích vừa là để giải quyết vấn đề không ổn định của dây đàn cello và sự ồn ào của khán giả lúc bắt đầu. Prelude thường là chương dài nhất; với đặc tính hay thay đổi và ngẫu hứng. 

Điều thú vị là nhà soạn nhạc không đưa ra bất kỳ ký hiệu tiết tấu nào cho bất kỳ chương nào. Do đó, người chơi phải chọn tiết tấu phù hợp cho việc thể hiện của họ. Điều này có thể dẫn đến sự khác biệt đáng kể trong cách chơi của những người chơi khác nhau. 

sáu bản độc tấu cello của Bach
“Vũ điệu Allemande”, bản in tranh vẽ của James Caldwell. Thư viện Lewis Walpole. (Ảnh: Miền cộng cộng)

Các chương thể hiện các vũ điệu tiếp nối Prélude, luôn tuân theo cùng một trình tự, nó bắt nguồn từ các quốc gia khác nhau: Đầu tiên là Allemande đến từ các vùng đất của Đức, sau đó là Courante (Pháp), Sarabande (Tây Ban Nha). Điệu nhảy thứ tư là nhảy đôi được gọi là Gallantries: Minuets, Bourrées hoặc Gavottes khác nhau giữa các tổ khúc. 

Cuối cùng là vũ điệu Giga đến từ Anh.

Mặc dù không có bằng chứng nào cho thấy thứ tự thực tế mà các tổ khúc được soạn ra, nhưng tất cả các phiên bản đã công bố đều bắt đầu với tổ khúc đơn giản nhất (Tổ khúc Số 1 gam Sol trưởng) sau đó sẽ đến những tổ khúc phức tạp.

Đối với Tổ khúc số 5 gam Đô trưởng, theo hướng dẫn của nhà soạn nhạc, nghệ sĩ chơi cello phải chơi từ dây La tới dây Sol, quá trình đó được gọi là scordatura. Việc sử dụng kỹ thuật tinh tế này (phổ biến ở thời Baroque, và ít được sử dụng trong thời đại của chúng ta) đã làm thay đổi đáng kể âm thanh của cello. Điều này hơi khó hiểu, nó có nghĩa là nghệ sĩ biểu diễn sẽ chơi chính xác những gì có trong bản nhạc đã soạn, nhưng sẽ nghe thấy những nốt nhạc khác với điều mà người nghệ sĩ thấy. 

Nhạc cụ cần thiết cho Tổ khúc

Trên thực tế, Tổ khúc số 6 gam Rê trưởng lại hoàn toàn là một cây đàn Cello khác: một chiếc có 5 dây thay vì 4 dây như thông lệ, một lần nữa đây là một sự thay đổi đáng kể và độc đáo của nhạc cụ. Mặc dù nghệ sĩ chơi đàn phải mất chút thời gian để làm quen, nhưng nó cho phép tạo ra những tổ hợp âm mới, nếu không thì không thể biểu diễn và soạn được các hợp âm tổ hợp. 

Những Tổ khúc cho Cello bí ẩn của Bach

sáu bản độc tấu cello của Bach
Trang tiêu đề bản sao Tổ khúc Cello của Anna Magdalena Bach. (Ảnh: Miền công cộng)

Đối với những tác phẩm nổi tiếng như vậy nhưng thật ngạc nhiên là chúng ta biết rất ít về nguồn gốc của các Tổ khúc Cello. Bản thảo có chữ ký của Bach đã bị thất lạc, và gần như không thể tìm thấy. 

Tuy nhiên, người vợ thứ hai của Bach là Anna Magdalena Bach, đã sao chép một số lượng lớn các tác phẩm của chồng mình, và một bản sao độc tấu cello và violin của bà vẫn còn. Hai bộ bản thảo được gộp lại thành một tập.

Phần mô tả khá dài dòng, rắc rối với bốn thứ tiếng, nhưng nó cung cấp thông tin cần thiết về hai bản nhạc, nhà soạn nhạc và người vợ đã chép các bản nhạc của ông. Ngoài bản thảo này, còn có ba bản chép tay khác từ thế kỷ 18. Trong khi có thể hy vọng rằng những bản sao này có thể giúp xác định nguồn gốc của các tổ khúc thì chúng hoàn toàn ngược lại. Tất cả bốn bản sao còn sót lại đều chứa vô số lỗi và còn khiến dễ bị nhầm lẫn, chúng rất khác biệt với nhau. Vì những lý do này, không bản nào trong số chúng được coi là bản sao thực sự đáng tin cậy từ bản viết tay của Bach.

Hoàn cảnh này là lý do chính khiến số lượng ấn bản các tổ khúc đã xuất bản lớn tới mức đáng kinh khạc. Cho đến nay, hơn 100 nhạc sĩ (hầu hết là nghệ sĩ cello và các chuyên gia âm nhạc) đã đưa ra giải pháp của họ cho các vấn đề về các nốt nhạc, nhịp điệu, âm trầm và các ký hiệu khác giữa bốn bản thảo. Tất cả những ấn bản này đều được soạn thảo thực sự rất tài năng và với mục đích làm sáng tỏ những chi tiết khó hiểu. Tuy nhiên, do sự khan hiếm của các nguồn tin đáng tin cậy và nhiều phương pháp để giải thích, nên chúng có thể bị hiểu sai, do sự hỗn độn giữa tính học thuật cao trên thực tế và sự suy cứu của các nghệ sĩ. 

Mặc dù các Tổ khúc dành cho Cello đã không được công bố trong hơn 100 năm sau khi chúng được sáng tác, nhưng trong thời đại của chúng ta, nó là phần không thể thiếu của cello. Hầu hết những nghệ sĩ cello nổi tiếng coi việc biểu diễn và thu âm toàn bộ tổ khúc là một cột mốc trong sự nghiệp của họ. 

Do Zoltán Szabó thực hiện
Thuần Thanh biên dịch
Quý vị tham khảo bản gốc từ The Epoch Times

Xem thêm:

Với 22 ngôn ngữ, Epoch Times là một kênh truyền thông Mỹ độc lập theo nguyên tắc Sự Thật và Truyền Thống. Thông qua những bài báo trung thực, cung cấp sự thật và làm sáng tỏ những vấn đề xã hội quan trọng, Epoch Times mong muốn gửi đến Quý độc giả những giá trị nhân văn của sự chính trực, lương thiện, lòng trắc ẩn, hay những bài học quý giá từ lịch sử, đồng thời tôn vinh các giá trị phổ quát của nhân loại.

Rất mong nhận được sự ủng hộ và đồng hành của Quý độc giả thông qua việc chia sẻ, lan tỏa các bài viết đến với cộng đồng. Epoch Times tin rằng đây là cách để chúng ta cùng kiến tạo tương lai, đi tới một đại kỷ nguyên mới huy hoàng và đẹp đẽ hơn.


Mọi ý kiến và đóng góp bài vở, xin vui lòng gửi về: [email protected]